EŞİK'in Afganistanlı kadın hakları savunucularıyla yaptığı toplantıda Taliban'ın normalleştirilmesine karşı mücadele konuşuldu
17Temmuz2026,Cuma
Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), 15 Temmuz 2026'da Taliban'ın Afganistan'da kadınlara ve kız çocuklarına yönelik kurduğu toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılığa dayalı “gender apartheid” rejimini ve Afganistanlı Kadınlar için Halk Mahkemesi deneyimini ele alan uluslararası bir çevrimiçi toplantı düzenledi. Yirmi yıllık işgalini takiben ABD’nin Afganistan’dan çekildiği ve ülkeyi anahtar teslim Taliban’a bıraktığı 15 Ağustos 2021 sonrası EŞİK’in yaptığı “Taliban’ı tanımıyoruz, Taliban’ı tanıyanı da tanımıyoruz” çağrısının hatırlatıldığı toplantının ana konuşmacıları, Afganistanlı insan hakları savunucusu Shaharzad Akbar ve anayasa hukukçusu Ghizaal Haress idi.
Toplantının kolaylaştırıcılığını yapan sosyolog ve EŞİK gönüllüsü Özlem Altıok sözlerine, “Afganistan’da kadınların ve kız çocuklarının içinde bulunduğu durum, bugün dünyada kadın hakları açısından yaşanan en büyük krizdir ve etkileri hem bölgede hem dünyada hissedilmektedir” diyerek başladı. EŞİK’in, Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinden hemen sonra, 18 Ağustos 2021’de yaptığı açıklamayla rejime karşı açık tutum aldığını ve o tarihten bu yana Afganistanlı kadınlarla dayanışmayı kesintisiz sürdürdüğünü; pek çok uluslararası dayanışma toplantısı düzenlediğini, kampanyalar yürüttüğünü, Birleşmiş Milletler nezdinde girişimlerde bulunduğunu ve Afganistan'daki rejimin kadınları toplumsal yaşamın tamamen dışına iten, ayrımcılığı kurumsallaştıran bir “gender apartheid” olarak tanınması için savunuculuk yaptığını hatırlattı.
Taliban rejiminin arttırarak sürdürdüğü hak ihlallerinin, Türkiye’de ve diğer ülkelerde eğitim ve çalışma hakkı dahil kadınların ve kız çocuklarının en temel insan haklarının tartışmaya açılmasını beraberinde getirdiğine dikkat çeken Altıok, Taliban rejimine ve talibanlaşmaya karşı mücadelenin hayati önemini vurguladı.
"Taliban rejimi normalleştirilmemeli"
Afgan insan hakları kuruluşu Rawadari’nin Direktörü Shaharzad Akbar, Taliban yönetiminin kadınlara ve kız çocuklarına yönelik sistematik baskısının uluslararası toplum tarafından sıradanlaştırılmasının ve diplomatik ilişkilerin olağanlaştırılmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı. Taliban'ın kadınları kamusal yaşamdan silmeyi hedefleyen politikalarının münferit hak ihlalleri değil, bütünlüklü bir baskı rejimi oluşturduğunu belirten Akbar, bu nedenle hiçbir devletin Taliban yönetimini meşru bir hükümet gibi tanımaması gerektiğini ifade etti.
Akbar, 8-10 Ekim 2025'te Madrid'de gerçekleştirilen Afganistanlı Kadınlar için Halk Mahkemesi'nin, Taliban yönetimi altında sistematik insan hakları ihlallerine maruz kalan kadınların ve kız çocuklarının sesini merkeze koymak amacıyla kurulduğunu anlattı. Akbar, uluslararası toplumun ve resmî adalet mekanizmalarının harekete geçmesini beklemek yerine, Afgan kadınlarının adalet ve hesap verebilirlik talebini görünür kılmak istediklerini belirterek, işkence, keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler, eğitim ve çalışma hakkının gaspı gibi ağır ihlallere maruz kalan kadınların tanıklıklarının bizzat kendilerince dile getirilmesinin Halk Mahkemesi'nin en önemli ilkelerinden biri olduğunu vurguladı.
Mahkemenin aynı zamanda Taliban rejiminin uluslararası alanda giderek normalleştirilmesine karşı güçlü bir itiraz niteliği taşıdığını ifade eden Akbar, Türkiye dahil birçok hükümetin "pragmatik angajman" adı altında Taliban'la ilişkilerini olağanlaştırmasının Afganistanlı kadınların yaşadığı ağır hak ihlallerini görünmez kıldığını söyledi.
Akbar, bu çelişkiye çarpıcı bir örnek olarak, Taliban'ın kadınlara yönelik sistematik ayrımcılığı nedeniyle uluslararası hukuk mekanizmalarını harekete geçiren devletler arasında yer alan Hollanda ve Almanya'nın, kısa süre önce Brüksel'de Taliban temsilcilerini ağırlayan on beş Avrupa ülkesi arasında bulunmasını gösterdi. Uluslararası toplumun kadın hakları konusunda benimsediği ilkelerle diplomatik uygulamalar arasındaki bu tutarsızlığın kabul edilemez olduğunu vurguladı.
“Taliban insanlığa karşı suç işliyor.”
Anayasa hukukçusu Ghizal Haress, konuşmasında Afganistan Kadınları Halk Mahkemesi'nde yargıç olarak görev aldığını belirterek, mahkemenin hukuken bağlayıcı olmasa da uluslararası hukuka, hayatta kalanların tanıklıklarına ve BM ile sivil toplum raporlarına dayanan yetkin bir kayıt oluşturduğunu vurguladı. Mahkeme, Taliban'ın 2021'den bu yana eğitim, istihdam, hareket ve kıyafet gibi alanlarda uyguladığı yasakların birbirinden bağımsız değil, koordineli, kasıtlı ve devlet düzeyinde sistematik bir politika olduğuna ve bunun Roma Statüsü'nün 7. maddesi kapsamında toplumsal cinsiyete dayalı zulüm niteliğinde insanlığa karşı suç teşkil ettiğine hükmetti.
Haress, Taliban'ın bu uygulamaları İslam hukuku veya Afgan kültürüyle meşrulaştırma iddiasının mahkeme tarafından kanıtlara dayanılarak reddedildiğini, ayrıca cinsiyet ayrımcılığının Güney Afrika'daki apartheid rejimine benzerlik taşıdığını ancak uluslararası hukukta apartheid’in yalnızca ırksal temelde tanımlanmış olmasının bir boşluk yarattığını, bu nedenle mahkemenin BM ve üye devletlere cinsiyet ayrımcılığını da insanlığa karşı suç kapsamına almaları çağrısında bulunduğunu aktardı.
Konuşmasının devamında Haress, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) 2025 yılında Taliban lideri Molla Hibetullah Ahundzade ve Başyargıç Abdülhakim Hakkani hakkında, kadınlara yönelik zulüm suçlamasıyla (Roma Statüsü’nün 7. maddesi uyarınca) çıkardığı tutuklama kararının önemine değindi. Ancak bu kararın uygulanabilmesinin, şüphelilerin UCM’nin yetki alanındaki üçüncü bir ülkeye gitmesine bağlı olduğunu, Esad, Putin ve Netanyahu örneklerinde görüldüğü gibi, tutuklamaların pratikte güç olduğunu belirtti. Buna ek olarak, CEDAW Sözleşmesi kapsamında Almanya, Hollanda, Kanada ve Avustralya'nın başlattığı ve altı aylık bir tahkim aşamasının ardından Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) taşınabilecek sürece dikkat çekti; bu davanın hayata geçmesi halinde CEDAW temelinde UAD'ye giden ilk dava olacağını ve bireyleri değil doğrudan Afganistan devletini sorumlu tutarak sistemik reform baskısı yaratabileceğini vurguladı. Haress, UCM ve UAD süreçlerinin birbirini tamamlayıcı nitelikte olduğunu, ancak aynı devletlerin bir yandan bu davaları açarken diğer yandan Taliban'la Brüksel gibi platformlarda diplomatik temas kurmasının ciddi bir çelişki oluşturduğunu, bunun Taliban'a fiili bir meşruiyet kazandırdığını sözlerine ekledi.
Toplantıda ayrıca, henüz 12 yaşındayken babasının borcuna karşılık 65 yaşında bir adamla evlendirilmeye direndiği için 2 yıla yakın süredir hapiste tutulan Türkmen kız çocuğu Sıdıka gündeme getirildi. Sıdıka örneğinde görüldüğü gibi, halkın derin bir yoksulluk içinde yaşadığı Afganistan’da zorla ve erken yaşta evlendirilmelerin arttığı, bunun kız çocukları için çok büyük bir sorun olduğu vurgulandı.
EŞİK'in "hayatlarımızdan, haklarımızdan, hayallerimizden vazgeçmiyoruz" sözünün hatırlatıldığı toplantıda, Afganistanlı kadınların da bunlardan vazgeçmedikleri ifade edildi. İki saat süren toplantı, 5 yıldır en ağır baskı koşullarında dahi eğitim görmeye, çalışmaya, direnmeye ve haklarını savunmaya devam eden Afganistanlı kadınlarınadalet, özgürlük ve eşitlik mücadelesinin yanında olma; toplumsal cinsiyete dayalı zulmün bir insanlık suçu olarak uluslararası hukukta tanınması ve sorumluların hesap vermesi için küresel feminist dayanışmayı büyütme çağrısı ile sonlandı.
EŞİK'in Afganistanlı kadın hakları savunucularıyla yaptığı toplantıda Taliban'ın normalleştirilmesine karşı mücadele konuşuldu
Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), 15 Temmuz 2026'da Taliban'ın Afganistan'da kadınlara ve kız çocuklarına yönelik kurduğu toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılığa dayalı “gender apartheid” rejimini ve Afganistanlı Kadınlar için Halk Mahkemesi deneyimini ele alan uluslararası bir çevrimiçi toplantı düzenledi. Yirmi yıllık işgalini takiben ABD’nin Afganistan’dan çekildiği ve ülkeyi anahtar teslim Taliban’a bıraktığı 15 Ağustos 2021 sonrası EŞİK’in yaptığı “Taliban’ı tanımıyoruz, Taliban’ı tanıyanı da tanımıyoruz” çağrısının hatırlatıldığı toplantının ana konuşmacıları, Afganistanlı insan hakları savunucusu Shaharzad Akbar ve anayasa hukukçusu Ghizaal Haress idi.
Toplantının kolaylaştırıcılığını yapan sosyolog ve EŞİK gönüllüsü Özlem Altıok sözlerine, “Afganistan’da kadınların ve kız çocuklarının içinde bulunduğu durum, bugün dünyada kadın hakları açısından yaşanan en büyük krizdir ve etkileri hem bölgede hem dünyada hissedilmektedir” diyerek başladı. EŞİK’in, Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinden hemen sonra, 18 Ağustos 2021’de yaptığı açıklamayla rejime karşı açık tutum aldığını ve o tarihten bu yana Afganistanlı kadınlarla dayanışmayı kesintisiz sürdürdüğünü; pek çok uluslararası dayanışma toplantısı düzenlediğini, kampanyalar yürüttüğünü, Birleşmiş Milletler nezdinde girişimlerde bulunduğunu ve Afganistan'daki rejimin kadınları toplumsal yaşamın tamamen dışına iten, ayrımcılığı kurumsallaştıran bir “gender apartheid” olarak tanınması için savunuculuk yaptığını hatırlattı.
Taliban rejiminin arttırarak sürdürdüğü hak ihlallerinin, Türkiye’de ve diğer ülkelerde eğitim ve çalışma hakkı dahil kadınların ve kız çocuklarının en temel insan haklarının tartışmaya açılmasını beraberinde getirdiğine dikkat çeken Altıok, Taliban rejimine ve talibanlaşmaya karşı mücadelenin hayati önemini vurguladı.
"Taliban rejimi normalleştirilmemeli"
Afgan insan hakları kuruluşu Rawadari’nin Direktörü Shaharzad Akbar, Taliban yönetiminin kadınlara ve kız çocuklarına yönelik sistematik baskısının uluslararası toplum tarafından sıradanlaştırılmasının ve diplomatik ilişkilerin olağanlaştırılmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı. Taliban'ın kadınları kamusal yaşamdan silmeyi hedefleyen politikalarının münferit hak ihlalleri değil, bütünlüklü bir baskı rejimi oluşturduğunu belirten Akbar, bu nedenle hiçbir devletin Taliban yönetimini meşru bir hükümet gibi tanımaması gerektiğini ifade etti.
Akbar, 8-10 Ekim 2025'te Madrid'de gerçekleştirilen Afganistanlı Kadınlar için Halk Mahkemesi'nin, Taliban yönetimi altında sistematik insan hakları ihlallerine maruz kalan kadınların ve kız çocuklarının sesini merkeze koymak amacıyla kurulduğunu anlattı. Akbar, uluslararası toplumun ve resmî adalet mekanizmalarının harekete geçmesini beklemek yerine, Afgan kadınlarının adalet ve hesap verebilirlik talebini görünür kılmak istediklerini belirterek, işkence, keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler, eğitim ve çalışma hakkının gaspı gibi ağır ihlallere maruz kalan kadınların tanıklıklarının bizzat kendilerince dile getirilmesinin Halk Mahkemesi'nin en önemli ilkelerinden biri olduğunu vurguladı.
Mahkemenin aynı zamanda Taliban rejiminin uluslararası alanda giderek normalleştirilmesine karşı güçlü bir itiraz niteliği taşıdığını ifade eden Akbar, Türkiye dahil birçok hükümetin "pragmatik angajman" adı altında Taliban'la ilişkilerini olağanlaştırmasının Afganistanlı kadınların yaşadığı ağır hak ihlallerini görünmez kıldığını söyledi.
Akbar, bu çelişkiye çarpıcı bir örnek olarak, Taliban'ın kadınlara yönelik sistematik ayrımcılığı nedeniyle uluslararası hukuk mekanizmalarını harekete geçiren devletler arasında yer alan Hollanda ve Almanya'nın, kısa süre önce Brüksel'de Taliban temsilcilerini ağırlayan on beş Avrupa ülkesi arasında bulunmasını gösterdi. Uluslararası toplumun kadın hakları konusunda benimsediği ilkelerle diplomatik uygulamalar arasındaki bu tutarsızlığın kabul edilemez olduğunu vurguladı.
“Taliban insanlığa karşı suç işliyor.”
Anayasa hukukçusu Ghizal Haress, konuşmasında Afganistan Kadınları Halk Mahkemesi'nde yargıç olarak görev aldığını belirterek, mahkemenin hukuken bağlayıcı olmasa da uluslararası hukuka, hayatta kalanların tanıklıklarına ve BM ile sivil toplum raporlarına dayanan yetkin bir kayıt oluşturduğunu vurguladı. Mahkeme, Taliban'ın 2021'den bu yana eğitim, istihdam, hareket ve kıyafet gibi alanlarda uyguladığı yasakların birbirinden bağımsız değil, koordineli, kasıtlı ve devlet düzeyinde sistematik bir politika olduğuna ve bunun Roma Statüsü'nün 7. maddesi kapsamında toplumsal cinsiyete dayalı zulüm niteliğinde insanlığa karşı suç teşkil ettiğine hükmetti.
Haress, Taliban'ın bu uygulamaları İslam hukuku veya Afgan kültürüyle meşrulaştırma iddiasının mahkeme tarafından kanıtlara dayanılarak reddedildiğini, ayrıca cinsiyet ayrımcılığının Güney Afrika'daki apartheid rejimine benzerlik taşıdığını ancak uluslararası hukukta apartheid’in yalnızca ırksal temelde tanımlanmış olmasının bir boşluk yarattığını, bu nedenle mahkemenin BM ve üye devletlere cinsiyet ayrımcılığını da insanlığa karşı suç kapsamına almaları çağrısında bulunduğunu aktardı.
Konuşmasının devamında Haress, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) 2025 yılında Taliban lideri Molla Hibetullah Ahundzade ve Başyargıç Abdülhakim Hakkani hakkında, kadınlara yönelik zulüm suçlamasıyla (Roma Statüsü’nün 7. maddesi uyarınca) çıkardığı tutuklama kararının önemine değindi. Ancak bu kararın uygulanabilmesinin, şüphelilerin UCM’nin yetki alanındaki üçüncü bir ülkeye gitmesine bağlı olduğunu, Esad, Putin ve Netanyahu örneklerinde görüldüğü gibi, tutuklamaların pratikte güç olduğunu belirtti. Buna ek olarak, CEDAW Sözleşmesi kapsamında Almanya, Hollanda, Kanada ve Avustralya'nın başlattığı ve altı aylık bir tahkim aşamasının ardından Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) taşınabilecek sürece dikkat çekti; bu davanın hayata geçmesi halinde CEDAW temelinde UAD'ye giden ilk dava olacağını ve bireyleri değil doğrudan Afganistan devletini sorumlu tutarak sistemik reform baskısı yaratabileceğini vurguladı. Haress, UCM ve UAD süreçlerinin birbirini tamamlayıcı nitelikte olduğunu, ancak aynı devletlerin bir yandan bu davaları açarken diğer yandan Taliban'la Brüksel gibi platformlarda diplomatik temas kurmasının ciddi bir çelişki oluşturduğunu, bunun Taliban'a fiili bir meşruiyet kazandırdığını sözlerine ekledi.
Toplantıda ayrıca, henüz 12 yaşındayken babasının borcuna karşılık 65 yaşında bir adamla evlendirilmeye direndiği için 2 yıla yakın süredir hapiste tutulan Türkmen kız çocuğu Sıdıka gündeme getirildi. Sıdıka örneğinde görüldüğü gibi, halkın derin bir yoksulluk içinde yaşadığı Afganistan’da zorla ve erken yaşta evlendirilmelerin arttığı, bunun kız çocukları için çok büyük bir sorun olduğu vurgulandı.
EŞİK'in "hayatlarımızdan, haklarımızdan, hayallerimizden vazgeçmiyoruz" sözünün hatırlatıldığı toplantıda, Afganistanlı kadınların da bunlardan vazgeçmedikleri ifade edildi. İki saat süren toplantı, 5 yıldır en ağır baskı koşullarında dahi eğitim görmeye, çalışmaya, direnmeye ve haklarını savunmaya devam eden Afganistanlı kadınlarınadalet, özgürlük ve eşitlik mücadelesinin yanında olma; toplumsal cinsiyete dayalı zulmün bir insanlık suçu olarak uluslararası hukukta tanınması ve sorumluların hesap vermesi için küresel feminist dayanışmayı büyütme çağrısı ile sonlandı.
17 Temmuz 2026
EŞİK – Eşitlik İçin Kadın Platformu
www.esik.org.tr/iletisim@esikplatform.net
Afganistan Kadınları Halk Mahkemesi Duruşmaları Öne Çıkanlar Videosu 2025,Madrid, İspanya(Türkçe altyazılı):https://www.youtube.com/watch?v=6V6VhMfgyP0
EŞİK'in son 5 yıldakonu ile ilgili yaptığı etkinlik ve açıklamalardan bazıları:
https://esikplatform.net/kategori/basin-aciklamalari/72159/afganistan-in-taliban-yonetimine-terk-edilmesini-taliban-yontemleri-kadar-acimasiz-buluyoruz
https://esikplatform.net/kategori/etkinlikler/72165/afganistanli-kadinlarla-kuresel-kadin-dayanismasi
https://esikplatform.net/kategori/basin-aciklamalari/74159/ozel-raportor-f.-sinirlioglunun-bm-guvenlik-konseyi-ne-sunulmak-uzere-hazirladigi-afganistan-raporu-taliban-in-cinsiyete-dayali-apartheid-ayrim-rejimini-gormezden-geliyor
https://esikplatform.net/kategori/etkinlikler/72164/afgan-kadinlarla-dayanismak-icin-bulustuk-hicbir-ulke-taliban-yonetimini-tanimamali
https://esikplatform.net/kategori/etkinlikler/74043/afganistan-iran-ve-turkiye-den-kadinlar-yasadiklari-benzer-baskilar-ve-ortak-mucadeleyi-konustu